Në Zagreb u bë promovimi i librit TOM BERISHA – jeta dhe vepra

Në vazhdën e aktiviteteve të veta që tashmë janë bërë tradicionale për hir të festave të nëntorit, Unioni bashkësive shqiptare në Kroaci, organizoj ditët e kulturës shqiptare në Kroaci.  Programi i ngjeshur i cili i kapërcen caqet e organizimit të shqiptarëve në diasporë, që mund të krahasohet me organizim në rrafsh shtetërorë të institucioneve të kulturës kulmore, e për të cilin elita kulturore dhe ajo politike kroate në prononcimet e veta nuk kursen fjalët më  të bukura, filloj ashtu siç e meriton ajo koloni shqiptare, me promovimin e librit TOM BERISHA – jeta dhe vepra, të Prof. dr. Fehmi Pushkollit.

Instituti i historisë bashkëkohore të Universitetit të Prishtinës, në bazë të dokumenteve dhe dosjes mbi aktivitetin e Akademik dr. Tom Berishës në kauzën kombëtare, e në bashkëpunim me Unionin e bashkësive të shqiptarëve në Kroaci botoj në Zagreb këtë monografi mbi intelektualin e rrallë malësor Tom Berishën. Një libër i tillë siç është monografia për jetën dhe veprën e Tom Berishës ishte preokupim në radhë të parë i shqiptarëve në Kroaci dhe Slloveni, me të cilin deshëm ti falënderohen Tom Berishës për të gjitha që i bëri për shqiptarizëm nënvizoj Ton Marku kryetar i Unionit të bashkësive shqiptare në Kroaci. Projektin e tillë Kosova e kishte për nderë ti dhuroj shkencës shqiptare dhe në veçanti ti kthej vetëm një grimcë çka Akademik dr. Tom Berisha gjatë gjithë jetës i dhuroj Shqipërisë, Kosovës, Malësisë dhe në përgjithësi shqiptarizmit.

Në një atmosferë festive në bibliotekën shqiptare në qytetin e Zagrebit u bë promovimi i këtij libri. Drejtoresha e bibliotekës shqiptare Dorotea Kërni që në fillim dha një vlerësim se është tejet e privilegjuar që raftin e kësaj biblioteke që nga dita e sotshme e pasuron kjo monografi e eruditit Akademik dr. Tom Berishës apo Bacës Tom.

Si referues për të dhënë vlerësimet e veta lidhur me libër ishin ftuar Dr. Zef Mirdita, Dr. Aleksandër Stipçeviqi dhe Dr. Martin Berishaj.

Në fjalën e vet Dr. Zef Mirdita e vlerësoj monografinë Tom Berisha- jeta dhe vepra, si një studim të mirëfilltë me një aparat të mirë metodologjik që i plotëson të gjitha normat shkencore të definimit të asaj që quhet monografi. Vështrimi i dr. Mirditës kishte një dimension të rrugëtimit historik të Tom Berishës që nga shkënditë e para të organizimit të shqiptarëve. Ai rikujtoj kohën kur ishte edhe ai student në Zagreb, kohën kur Toma ishte zgjedhur si kryetar i shoqatës së studentëve shqiptar “Shkëndija” në Zagreb (edhe përkundër dëshirës së udhëheqësish ushtarake të Jugosllavisë së asaj kohe). Vlerësimin historik të këtij dimensioni të ri të organizimit të shqiptarëve jashtë kufijve politik të Shqipërisë, dimension ky që me të drejtë mundë të definohet si dimension tomberishian të historisë se re kombëtare. Në pasqyrimin e tij deri në njësi më të vogla e zbërthej krejt atë që mundë të zbërthehet në një hark kohorë të përmbledhur në këtë libër. Dr. Mirdita si historian i përmasave evropiane, theksoj se dalja e këtij libri e pasuron një fazë të historisë kombëtare e pse jo edhe asaj ballkanike. 

Dr. Aleksandër Stipçeviqi si ilirologu më i famshëm botërorë në qasjen e tij për librin kushtuar Tom Berishës rikujtoj se monografia gjithherë shkruhet atëherë kur vdes njeriu, mirëpo, në raste të rralla ajo shkruhet për persona të cilët kanë lënë gjurmë të pashlyer në vetëdijen historike të një kombi, shteti dhe rajoni. Këso lloj monografie mundë të krahasojmë me monografitë e mirëfillta që japin kahje për shkruarje të historisë e kjo gjithsesi, implikon këtë dimension të historisë shqiptare që e stigmatizon Tom Berisha. Në ligjërimin e Dr. Stipçeviqit në lidhje me librin Tom Berisha – jeta dhe vepra, pa dyshim vend të rëndësishëm i dha kohës së organizimeve të hershme shqiptare që jepnin induksion politik jo vetëm kauzës shqiptare por siç e theksoi ai dhe proceseve politike të formimit të shteteve të reja  si shkak të shpërbërjes së Jugosllavisë. Pa Tom Berishën ata procese do të kishin kahje tjetër.

Dr. Martin Berishaj, duke shpaluar vlerën e librit, monografisë së shumëpritur ndër shqiptarë, rikujtoj se në këtë libër preket historia e gjallë. Në fjalën e tij përkujtoj ditët e hershme të Tomë Berishës. Çastet kur me ndërmjetësimin e Patër Anton Harapit (apo siç e njohim në Malësi, fratit të Grudës) tek Ernest Koliqi (kolos i letrave shqipe) i dedikuan bursën Tomës që të studioj në Bolonjë. Ditët studentore në Itali i dhanë kahje Tomës në jetën e tij të mëtutjeshme, atje pat fat të takohet dhe të njoh për së afërmi Dr. Athanas Gegaj (për të cilën vetë Fan Noli e quan si shkencëtari që e ka shkruar librin më të mirë për Gjergj Kastriotin – Skënderbeun). Në Itali ai kishte lidhje të ngushta me Gjon Serreqin (nacionalistin kosovarë, të cilin e ekzekutojnë në Kosovë pas luftës së II. botërore), Mark Krasniqin dhe plejadë të tërë të intelektualëve shqiptarë.

Vlen të thuhet, shtoj Dr. M. Berishaj, se në këtë libër kemi për herë të parë të përshkruar deri ne detaje historinë e Malësisë së Madhe gjatë luftës së II. botërore, dhe pas saj. Periudhë kjo që deri me tani ishte e lënë pas dore.

Aktivitetet e dendura të  Tom Berishës janë hollësisht të përshkruara që nga vitet e pesëdhjeta e deri sot. Periudha e shpërbërjes së Jugosllavisë, prezantimi i Tomës në instancat më të larta evropiane dhe botërore, takimet e tij me burra të shteteve, diplomatë të karrierës, formimi i UÇK si ushtri që i kthej dinjitetin shqiptarizmit dhe e pozicionojë në anë të fituesve, janë sekuenca të kësaj monografie. Gjatë jetës së tij Toma nuk mungoj askund ku e lypte vendi, nderi dhe burrëria, prandaj me këtë libër Tom Berisha u bë pjesë e pandashme e asaj që quhet histori e shkruar e kombit shqiptarë.  

M.B.